Yucatan'da Maya döneminden yüksek cıva değerleri

Mayaların tapınak ve seramiklerini süslemek için kullandığı kırmızı pigmentin, yüzyıllar boyunca su kaynaklarında cıva kirliliğine yol açtığı belirlendi. Science Advances dergisinde yayımlanan araştırmada, Meksika'nın Yucatan Yarımadası'ndaki Coba Gölü ve Xcach obruğundan alınan tortu örnekleri incelendi.

Araştırmacılar, en kirli örneklerde cıva seviyesinin milyonda 2,3 parçaya (ppm) kadar çıktığını tespit etti. Kirliliğin özellikle MS 250-920 yılları arasındaki Klasik Maya Dönemi'nde yoğunlaştığı, Coba Gölü'nde en yüksek seviyelere MS 250-400 yılları arasında ulaştığı belirlendi.

Mayalar; tapınak duvarları, seramikler ve dini törenlerde kullanılan eşyaları vermilyon adı verilen parlak kırmızı pigmentle renklendiriyordu. Cıva sülfür içeren sinabar mineralinden elde edilen pigmentin izlerine, ölülerin kemiklerinin üzerine serpildiği mezarlarda da rastlandı.

Sinabar Yucatan Yarımadası'nda doğal olarak bulunmadığı için mineralin, muhtemelen bugünkü Honduras gibi uzak bölgelerden getirildiği belirtiliyor. Araştırma ekibi, Mayıs 2023'te aldığı tortu örnekleri üzerinden kirliliğin geçmişini inceledi.

Yağmur sularının sinabar parçacıklarını göl ve obruklara taşıdığı, tortularda yaşayan bakterilerin de cıvayı daha zehirli metilcıvaya dönüştürdüğü değerlendirildi. Metilcıva balıklarda birikebiliyor ve besin zinciri yoluyla insanlara ulaşabiliyor.

Tortu örneklerinde tatlı su kabuklularına ait mikro fosillerin ve alg izlerinin neredeyse tamamen kaybolması, su ekosisteminin kirlilikten ciddi biçimde etkilenmiş olabileceğine işaret etti. Araştırmacılar, Mayaların doğrudan cıva zehirlenmesi yaşadığını kesin olarak kanıtlayamadı; ancak kirlenmiş su veya cıva biriktirmiş balıklar aracılığıyla bu maddeye maruz kalmış olabileceklerini belirtti.

Cıva suyu bulanıklaştırmadığı ve kırmızıya çevirmediği için kirliliğin fark edilmesinin güç olduğu kaydedildi. Bu nedenle Mayaların, kullandıkları pigmentin su kaynaklarını kirlettiğinden habersiz yaşamış olabileceği ifade edildi.